कोकस या प्रक्रियेमध्ये राज्यातील त्या त्या पक्षाचे सदस्य गठ्या गठ्याने नियोजित जागी एकत्र येतात. उदा. एखाद्या जिल्ह्यामध्ये (अमेरिकन कौंटी) ज्या ज्या शहरांमध्ये जी नियोजित ठिकाणे असतील तिथे. त्या ठिकाणी उमेदवारांचे प्रतीनिधी किंवा प्रत्यक्ष उमेदवार एखादे भाषण देतात आणि मग पक्षाचे सदस्य कागदावर आपल्या उमेदवारचे नाव लिहितात. मग ही सर्व मते जिल्ह्याच्या ठिकाणी एकत्र करून त्या जिल्ह्याने कोणता उमेदवार निवडला हे जाहीर केले जाते. खरेतर या मतमोजणी नंतर जिल्ह्याचे प्रतींनिधी निवडले जातात. आयोवा राज्याला २५ प्रतीनिधी निवडता येतात. हे प्रतीनिधी नंतर प्रत्यक्ष उमेदवार निवडीच्या अधिवेशनात (convention) जातात आणि राज्यातील सदस्यांनी ज्या उमेदवारला निवडले आहे त्या उमेदवारला आपली मते देतात. राज्याच्या प्रतीनिधींनी राज्यातील सभासदांनी ज्या उमेदवारला निवडले आहे त्यालाच मत द्यावे अशी कायदेशीर सक्ती नाही, परंतु प्रतींनिधी कायमच राज्यातील सदस्यांचा मन राखून ज्याला सदस्यांनी निवडले आहे त्यालाच मत देतात.

आता या वर्षी मिट रोमनी आठ मतांनी विजयी झाले असल्यामुळे त्यांना रिपब्लिकन अधिवेशनात आयोवची २५ मते मिळतील.  एकंदर पक्षाचा अधिकृत उमेदवार होण्यासाठी २५०० हून अधिक अशा प्रकारची मते मिळवायची असतात. परंतु आयोवा नंतर न्यू हॅमप्षर (New Hampshire) ही राज्ये सर्वात आधी मतदान करीत असल्यामुळे जो विजयी होतो त्याला प्रचाराची गती (momentum) मिळते. त्यामुळे प्रचारासाठी अधिक पैसा, टीव्हीवर अधिक वेळ अशा गोष्टी उपलब्ध होतात. शिवाय या दोन राज्यांमधील प्राथमिक निवडणुकांमध्ये जे जिंकत नाहीत त्यातील जे हवसे नवसे आहेत ते बाहेर पडतात आणि मैदान साफ व्हायला सुरुवात होते.

आता या वर्षीच्या निवडणुकीकडे बघू. या वर्षी रिपब्लिकन पक्षाचे आघाडीचे उमेदवार मिट रोमनी हे फक्त ८ मतांनी विजयी झाले. दुसर्‍या स्थानावर अनपेक्षिपणे रिक संटोरम (Santorum) आले. या दोन उमेदवारणमध्ये जामीन आसमानाचा फरक आहे.  मीट रोमणी यांनी भजनलाल आणि बनसीलाल यांनी जितक्या वेळा आपले पक्ष बदलले असतील त्यापेक्षा जास्तच पण कमी नाही इतक्यावेळा आपल्या भूमिका बदलल्या आहेत. त्याला करण देखील आहे आणि ते म्हणजे फक्त राजकीय सोय हे होय. मीट रोमनि हे अमेरिकेतील Massachusetts या अतिशय पुरोगामी राज्याचे राजकीय दृष्ट्या उजव्या पक्षाचे governor होते.  गवर्नर होण्यापूर्वी त्यांनी त्या राज्यातून सीनेट ची अपयशी निवडणूकही लढवली.  ती निवडनुकही त्यांनी जॉन केनेडी (Kennedy) यांच्या भावाविरुद्ध टेड केनडी यांच्याविरुद्ध.  साहजिकच त्यावेळेला सोयिस्कर भूमिका म्हणून त्यांनी स्वत:ला पुरोगामी म्हणवले.  त्यावेळी त्यांनी असे संगितले की आपण स्त्रियांना गर्भपात करण्याचा कोर्टाने मान्य केलेला अधिकार आपण कायम ठेवू जरि आपला स्वत:चा त्याला विरोधा असला तरी.  आता ते म्हणतात की आपण राष्ट्राध्यक्ष झाल्यावर हा कोर्टाचा निर्णय फिरवू.  2008 साली रिपब्लिकन पक्षाची उमेदवारी मिळवण्यासाठी जेव्हा त्यांनी असाच प्रयत्न केला तेव्हा त्यांनी देशात  बेकायदेशीर परकीय (illegal immigrants) लोक राहत आहेत त्यांना कायदेशीर दर्जा च नव्हे तर नागरिकत्व (not only permanent resident status but also citizenship) देण्याला सशर्त पाठिंबा दिला होता. आता मात्र जेव्हा पक्षाचा बेस त्याला कडाडून विरोध करीत आहे हे लक्षात अलयावर त्यांनी या गोष्टीला विरोध केला. मीट रोमनी जेव्हा Massachusetts चे गव्हर्नर होते तेव्हा त्यांनी वैद्यकीय खर्चासाठी सरकारी विमा योजना काढली.  त्या योजनेमध्ये असा विमा घेणे हे Massachusetts च्या नागरिकांना बंधनकारक केले.  बराक ओबामा राष्ट्राध्यक्ष झाल्यावर त्यांनी अशाच स्वरूपाची योजना देश पातळीवर राबवली.  यावेळेला मात्र रिपब्लिकन पक्ष या योजनेला विरोध करीत आहे.  अशी योजना म्हणजे सरकार तुमची उपाय योजना ठरवणार, ही योजना म्हणजे socialism आहे अशा स्वरूपाचा अपप्रचार सर्व ओबामा विरोधक करीत आहेत.  आणि त्या मध्ये मिट रोमनी देखील सहभागी झाले आहेत.  अशाप्रकारे मिट रोमनींनी अनेक कोलन्ट्याउड्या मातल्या आहेत. आणि हीच गोष्ट रिपब्लिकन पक्षाच्या बेसला पटत नाही.  याशिवाय एक प्रश्न आहे तो म्हणजे रोमनींच्या धर्माचा.  आपल्याला असे वाटते की ख्रिश्चन धर्म एकच हे परंतु वस्तुस्थिती तशी नाही.  ख्रिशन धर्मामध्ये, रोमन कॅथॉलिक, बापटिस्ट (Baptist) तसेच मोर्मन नावाचाही एक पंथ आहे. मोर्मन हा पंथ तुलनेणी नवा असल्याने आणि या पंथा बाबत अनेक गैरसमज असल्याने अमेरिकेतील अनेक ख्रिश्चन धर्मीय या पंथाला cult असे समजतात. रोमनी हे मोर्मन असल्यामुळे त्यांना कट्टर ख्रिश्चन पंथीयांचा विरोध आहे.

ही झाली रोमनी विरोधाची बाजू. आता सनटोराम (santorum) यांची भूमिका आपण जाणून घेवूयात. साण्टोरम हे अतिशय उजव्या विचारसरणीचे आहेत. अमेरिका हा देश ख्रिश्चन मूल्यांवर उभा राहिला असून अशी मूल्ये सरकारच्या कार्यक्रमात दिसली पाहिजेत. अबोर्शन वर बंदी घातली पाहिजे. गरिबांसाठीच्या योजना कमी केल्या पाहिजेत आशाई त्यांची विचारसारणी आहे. अशा विचारसरणीमुळे मुख्य निवडणुकीत ते विजयी होणार नाहीत म्हणून जनमत चाचण्यांमध्ये ते मागे राहिले. रोमनींनी प्रचंड पैसा खर्च केला आणि साण्टोरम यांच्याकडे पैशाचे पाठबळ नसल्यामौळे त्यांनी अगदी साधा परंतु मेहनती प्रचार केला. सभे मध्ये एक जरी व्यक्ति उपस्थित असेल तरी त्या व्यक्तीशी संवाद साधायचा, कुटुंबाचे महत्व, धर्माचे महत्व पटवून द्यायचे, तळागाळतल्या व्यक्तीशी संवाद साधायचा, आपले आजोबा कसे कष्टकरी खाणकामगार होते, आणि आपणही कसे कष्टकरी कुटुंबातून आलो आहोत याच्या गोष्टी सांगून त्यांनी लोकांची मने आणि मते जिंकली. अजून एक गोष्ट साण्टोरम यांच्या पथ्यावर पडली ती म्हणजे आयोवा मधील मतदार हा अत्यंत उजव्या विचारसरणीचा आहे. उदा. पुण्यामधील सदाशिव आणि नारायण पेठेतला मतदार जसा आहे तसा. या सर्व गोस्थिंमुळे साण्टोरम यांनी अतिशय कडवी लढत मीट रोमनी यांना दिली.

आयोवा निवडणुक जरी अत्यंत अटीतटीची झाली असली तरी न्यू हॅम्पशायर मध्ये मात्र रोमनी यांनी सहजगत्या विजय नोंदवला. त्याला कारण की मीट रोमनी हे जवळच्याच मासेच्युसेत्त्स (Massachusetts) या राज्याचे गव्हर्नर होते, त्यांचे एक घरही न्यू हॅम्पशायर मध्ये आहे. शिवाय न्यू हॅम्पशायर मधील रिपब्लिकन मतदार हा तुलनेणी उदारमतवादी आहे. या मतदारला कोणता उमेदवार ओबामांना निवडणुकीत हरवेल हे जास्त महत्वाचे वाटते.

आयोवा आणि न्यू हॅम्पशायर या प्राथमिक निवणुका जिंकून एमआयटी रोमनी यांनी मोठी मजल मारली हे निश्चित! मात्र ह्या लढाया जिंकून ते युद्ध जिंकतात का नाही हे बघणे औत्सुक्याचे ठरेल.  एक मात्र निश्चित म्हणता येईल की this campaign is now Romney’s to lose!

निवडणूक म्हटले की आपल्या सर्वांना प्रचाराची घाईगर्दी, पोस्टर ची जंत्री, भिंती रंगवणे, आणि प्रचाराच्या सभांची रणधुमाळी असे चित्र डोळ्यांसमोर येते. असेच काहीसे चित्र मी २००४ साली मनात ठेवून माझी पहिली अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूक अनुभवत होतो. परंतु मनातील चित्र आणि वस्तुस्थितीतला अनुभव यात जमीन आसमानाचा फरक होता. त्याचे कारणही होते ते म्हणजे अमेरिकेत येऊन मला जेमतेम ३ वर्षे होत होती. या तीन वर्षातील दोन वर्षे तर मी एक विद्यार्थी होतो. त्यामुळे केबल चॅनलची वानवा, तुलनेनी अमेरिकन लोकांशी कमी असणारा संबंध आणि माझा अमेरिकन राजकारणचा जुजबी अभ्यास अशा कारणांमुळे हा फरक मी अनुभवला. २००८ सालच्या निवडणुकीपर्यंत मात्र राजकारणाचा अभ्यास वाढला होता. राजकारणाची मूळापासून आवड होती, त्यातून अमेरिकेचे local राजकारण जगावर किती मोठ्या प्रमाणावर परिणाम करते याचा अनुभव इराक युद्धमुळे आला होता. मग स्वाभाविकच अमेरिकेतील पक्ष कोणते, त्यांच्या विचारधारा काय आहेत, या विचारधारांचा जनमानसाशी कसा संबंध आहे, इथले प्रश्न काय आहेत, त्या प्रश्नांची उत्तरे जेव्हा राजकीय पक्ष शोधतात तेव्हा पक्षीय विचारसरणीचा पगडा त्या solutions वर कसा असतो, तसेच इथली राजकीय व्यवस्था कशी आहे, इथले सरकार कसे चालते, प्रशासकीय व्यवस्था, न्यायव्यवस्था कशा आहेत इत्यादींचा अभ्यास नकळत सुरू झाला. बघता बघता २०१२ सालच्या निवडणुकांचे पडघम वाजू लागले आणि अशी कल्पना आली की आपला अभ्यास मायदेशातील लोकांशी share करता आला तर? यातून हा लेखन प्रपंच सुरू झाला.

यात सर्वप्रथम आपण इथले राजकीय पक्ष आणि त्यांच्या भूमिका यांचा थोडक्यात आढावा घेऊ.

राजकीय पक्ष आणि त्यांच्या भूमिका.

अमेरिकेमध्ये प्रामुख्याने केवळ दोन राजकीय पक्ष आहेत. १) डेमोक्रॅटिक पार्टी आणि २) रिपब्लिकन पार्टी. याशिवायही काही पक्ष आहेत परंतु त्यांचे अस्तित्व अगदीच नगण्य आहे. या नगण्य पक्षांमधील एक प्रमुख पक्ष आहे तो म्हणजे लिबर्टेरियन पार्टी. परंतु हा पक्ष एक विचारधारा म्हणून जास्त प्रभावी आहे. निवडणुका जिंकण्यासाठी जो संघटनेचा आराखडा (organizational structure) लागतो तो मात्र या पक्षाकडे अजिबात नाही त्यामुळे विचारधारेच्या जवळीकीमुळे या विचारधारेचे लोक सर्वसाधारणपणे रिपब्लिकन पक्षाला मत देतात. याखेरीजहि ग्रीन पार्टी नामक अजून एक माहीत असलेला पक्ष आहे. अमेरिकेत दोनच पक्ष का? या प्रश्नाचे उत्तर अनेक धुरीणाना अजून सापडलेले नाही. आपल्या भारतीय मांनासिकतेतून पहिले तर मात्र एक कारण स्पष्टपणे जाणवते. आपल्याकडे अनेक पक्षांची जी खोगीरभरती आहे त्याचे प्रमुख कारण म्हणजे वैयक्तिक मताला पक्षाच्या मतापुढे आपल्या समाजात काहीही स्थान नाही. एखाद्या व्यक्तीचे मत पक्षाच्या मताविरुद्ध असेल तर आपला समाजहि ते मान्य करीत नाही मग स्वाभाविकच मतभेद झाले की पक्ष सोडून जाऊन नवीन पक्ष स्थापन करण्यावाचून पर्याय राहत नाही. मात्र असा प्रकार अमेरिकेत अजिबात नाही. इथे पक्षाची जी मूल विचारसारणी आहे त्या विचारधरणेचेच कार्यकर्ते किंवा नेते असतात. मात्र काही बाबतीत मतभेद झाले तरी आपण आपल्या माठावर टिकून राहायला मुभा असते. कोणी कुणाला काढून टाकण्याचे काही कारणच नाही कारण “दोन व्यक्तींचे सर्वच विचार सारखे असतील असे असूच शकत नाही” इतपत समजण्याएवढी आणि मान्य होण्याएवढी राजकीय प्रगल्भता इथे आहे. शिवाय पक्षाचा उमेदवार म्हणून प्रत्येकाला “primary” च्या दिव्यातून जावे लागतेच. “प्रायमरी”म्हणजे काय हे आपण यथावकाश पाहणारच आहोत. अशा मोकळ्या पद्धतीमुळे सर्वसाधारणपणे जगात ज्या “डाव्या” आणि “उजव्या” राजकीय विचारसारणी आढळतात त्याच दोन विचारसरणीचे दोन पक्ष इथे दिसतात.

अमेरिकेतील पक्ष समजून घेण्यापूर्वी एक गोष्ट आपण समजावून घेतली पाहिजे की अमेरिका हे एक मोठे आणि बलाढ्य राष्ट्र असे आज आपल्याला जारी दिसत असले तरी ह्या राष्ट्राच्या जन्माच्यावेळी याचे स्वरूप म्हणजे वसाहतींचा समूह (collection of colonies) असेच होते. या राष्ट्राचे नाव देखील United States of America असेच आहे. या राष्ट्राच्या जन्माच्यावेळी कोणताही राजकीय पक्ष अस्तीत्वात नव्हता. राजकीय पक्षांचे आजचे हे स्वरूप १९७६ सालापासूनच्या राजकीय उत्क्रांतीचे परिणामस्वरूप आहे. जसजसे राष्ट्र आकार घेऊ लागले, राजकीय जाणिवा प्रगल्भ होऊ लागल्या, विचारधरणेतील मतभेद स्पष्ट होऊ लागले तस तसे राजकीय पक्षांचे स्वरूप मूर्त होऊ लागले. भारतात ज्याप्रमाणे राष्ट्रीय सभेची स्थापना होऊन त्याचे रूपांतर पुढे कोंग्रेस पक्षात झाले त्याच्या विरुद्ध प्रवाह अमेरिकेत आढळतो. इथे प्रथम राज्यकारभार चालू झाला, राजकीय स्वातंत्र्यानंतर राजकीय, वियचारिक मतभेद झाले आणि त्यातून आखीव (organized) पक्षांची निर्मिती झाली.

डेमोक्रटिक पार्टी

आजची डेमोक्रटिक पार्टी आणि १५० वर्षांपूर्वीची डेमोक्रटिक पार्टी यामध्ये जमीन आसमानाचा फरक आहे.

किंबहुना आजची डेमोक्रॅटिक पार्टी ही काही मुद्यावर पूर्वीच्या रिपब्लिकन पार्टी सारखी दिसते.

थॉमस जेफरसनला डेमोक्रटिक पार्टीचा प्रणेता म्हणून समजले जाते. Alexander Hamilton ह्याची विचारसारणी भरभक्कम केंद्रीय सरकार (strong central government) असावं अशा स्वरूपाची होती. या विचारसरणीला थॉमस जेफरसन, जेम्स मेडिसन या दिग्गजांचा विरोध होता. हे राष्ट्र निरनिराळ्या राज्यांचा समूह आहे आणि त्याच्या या जन्मजात स्वरूपामुळे केंद्रीय सरकार मर्यादित असावे आणि राज्यांकडे जास्त अधिकार असावेत अशी विचारसारणी थॉमस जेफरसन आणि जेम्स मेडिसन या धुरीनांची होती. या धुरीनांच्या समर्थकांना Deomocratic-Republican Party असे संबोधले जायचे. Alexander Hamilton  च्या विचारसरणीच्या समर्थकांना Federalist पार्टी म्हणून संबोधले जायचे. मात्र १८१२ च्या ब्रिटीशांबरोबरच्या युद्धानंतर आणि Hamilton च्या मृत्यूनंतर फेडेरलिस्ट पार्टीचा अस्त झाला आणि देशामध्ये डेमोक्रॅटिक पार्टी हा एकमेव प्रबळ पक्ष अस्तीत्वात राहिला.

मात्र १८५०-६० च्या सुमारास आफ्रिकन अमेरिकन लोकांच्या गुलामगिरीचा प्रश्न ऐरणीवर आला. गुलामगिरी नैतिक दृष्ट्या योग्य काशी यावर थॉमस जेफरसन सारखा मोठा नेता देखील विचार करी असे. परंतु आफ्रिकन अमेरिकन लोकांच्या गुलामगिरीला एक आर्थिक किनार देखील आहे. दक्षिण अमेरिकेची (दक्षिण अमेरिका हा continent नाही तर अमेरिकेचा दक्षिण भाग) अर्थव्यवस्था शेतीवर अवलंबून तर उत्तर अमेरिकेची अर्थव्यवस्था व्यापारावर अवलंबून. शेती ही प्रामुख्याने मनुष्यबळावर अवलंबून असल्यामुळे, दक्षिणेकडील श्रीमंत शेतकरी हे आफ्रिकन अमेरिकन लोकांच्या गुलामगिरीविरोधात अजिबात नव्हते कारण फुकटचे मनुष्यबळ त्यांच्या फायद्याचे होते. याउलट उत्तरेकडील लोकांना मनुष्यबळाची कमतरता जाणवत होती कारण गुलामांना आपला मालक सोडून जाण्याची परवानगी नव्हती. त्यामुळे मनुष्यबळ उपलब्ध असूनही त्यांना कोणतेच स्वातंत्र्य नसल्यामुळे त्यांच्या क्रयशक्तीचा उपयोग उत्तर अमेरिकेतील व्यापारी लोकांना होत नव्हता. नैतिक कारण प्रबळ की आर्थिक कारण प्रबळ ठरले यावर मतभेद असू शकतील परंतु सर्वसाधारणपणे अमेरिकेचे नागरी युद्ध नैतिक युद्ध म्हणूनच समजले जाते. गुलामगिरीच्या प्रश्नाला राज्यांचे अधिकार आणि केंद्रीय सरकारचे अधिकार या अंगाची देखील एक झालर आहे. आपण पहिले की डेमोक्रॅटिक रिपब्लिकन पक्ष हा सर्वसाधारणपणे राज्यांच्या अधिकाराच्या बाजूचा होता. परंतु गुलामगिरीचे उच्चाटन हा राज्यांच्या अखत्यारीतला प्रश्न नसून तो संपूर्ण देशाचा प्रश्न आहे अशा मतावर या पक्षाची विभागणी झाली. ज्या लोकांनी गुलामगिरीला विरोध केला त्यांचा समूह रिपब्लिकन पक्ष म्हणून ओळखला जाऊ लागला तर राज्यांच्या अधिकाराला जास्त महत्व देणारे डेमोक्रट्स म्हणून ओळखले जाऊ लागले. अशाप्रकारे देशात दोन पक्ष अस्तीत्वात आले. पुढे जागतिक मंदी च्या काळात (depression) अमेरिकेची संपूर्ण अर्थव्यवस्था कोलंडुन पडली कारण त्याकाळी कोणतीही central banking  system    अस्तीत्वात नव्हती. जागतिक मंदीच्या काळात तथाकथित free  market नि सामान्य लोकांना काहीच मदत केली नाही. अशावेळी सरकारने सामान्य माणसाला मदत केली पाहिजे. सरकारचा सहभाग अशा अडचंनींच्या काळात सामान्य माणसाला मदत करणारा असा असावा अशा पुरोगामी विचारांचे फ्रॅंकलिन रुझोवेल्ट अमेरिकेला राष्ट्राध्यक्ष म्हणून लाभले. रुझोवेल्ट यांनी अनेक दूरदर्शी, युगप्रवर्तक अशा योजना राबवल्या. त्यातील Social Security ही एक महत्वाची योजना. मात्र अशाप्रकारे केंद्रीय सरकारचा वाढत जाणारा आकार हा व्यक्तीच्या स्वातंत्र्यावर गदा आणतो, सरकारच्या हातात सर्व सत्ता एकत्रित केली गेली तर ते सरकार पुढे जुलुमी बानु शकते, केंद्रीय सरकारपेक्षा राज्यांना जास्त अधिकार पाहिजेत अशा विचारसरणीचे डेमोक्रट्स मात्र यामुळे दुखावले जाऊन ते रिपब्लिकन पक्षात सहभागी झाले. फ्रॅंकलिन रुझोवेल्ट यांचा मृत्यू दुसरे जागतिक युद्धं संपण्यापूर्वी झाला. दुसर्‍या महायुद्धानंतर युरोपची फाळणी झाली आणि लोकशाहीवादी युरोप आणि कम्युनिस्ट युरोप असे दोन युरोप निर्माण झाले. कम्युनिझम हे एक मोठ भूत आहे आणि त्याने व्यक्तींच्या स्वातंत्र्यावर गदा आणली आहे, समाजवाद हा व्यक्तिस्वातंत्र्याच्या विरोधात आहे, समाजवादात सर्वशक्तिमान सरकार लोकांचे अधिकार आणि हक्क हिरावून घेते, जर अमेरिकेतील सरकार अशा प्रकारे सर्वशक्तिमान झाले तर स्वातंत्र्याचा लोप होईल त्यामुळे सरकारच्या आकाराला मर्यादित ठेवले पाहिजे अहस प्रकारची विचारसारणी रिपब्लिकन पक्षात जोर धरू लागली. या लोकांचा स्वाभाविकच फ्रॅंकलिन रुझोवेल्ट यांच्या धोरणांना आणि पर्यायाने डेमोक्रॅटिक पार्टीला विरोध होता. अशाप्रकारे अमेरिकन राजकीय पक्षांची निर्मिती थोडक्यात सांगता येईल.

डेमोक्रॅटिक विचारधारा

• सरकारने लोकहितवादी धोरणे राबवली पाहिजेत. असे करताना व्यक्तिस्वातंत्र्याचा थोडा संकोच झाला तरी चालेल.
  • लोकहितवाडी धोरणांची उदाहरणे. गरीबांना अन्नासाठी स्टॅम्प देणे, बेरोजगारांना भत्ता, पर्यावरण नियंत्रण, बँकांवर, स्टॉक मार्केट वर नियंत्रण. इत्यादि.
  • आर्थिक आणि सामाजिक समता, ही प्रमुख सरकारची मुख्य उद्दिष्टे असली पाहिजेत.
  • श्रीमंतांवर अधिक कर लागू करावा.
  • स्त्रियांना गर्भपाताचा अधिकार असला पाहिजे.
  • समलिंगी संबंध हे जनुकीय रचनेशी संबंधित असावे. समलिंगी जोडप्यांना इतर जोडप्यांसारखेच अधिकार असले पाहिजेत.
  • प्रश्न युद्धाने सोडवण्यापेक्षा सामोपचाराने सोडवले पाहिजेत.
  • ग्लोबल वॉर्मिंग ही खरी गोष्ट आहे आणि त्याला मनुष्याची अतिरेकी जीवनसारणी कारणीभूत आहे.
  • धर्म आणि सरकार यांची गल्लत करता कामा नये.

रिपब्लिकन विचारधारा

• सरकारचे स्वरूप मर्यादित असले पाहिजे. प्रत्येक व्यक्ति सरकरविना व नियंत्रणरहित वातावरणात  आपला उत्कर्ष स्वत: साधू शकते.
• सरकारने उद्योग धंद्यावर नियमांचा बोजा ठेवू नये कारण त्याने रोजगार्निर्मितीला अडथळा निर्माण होतो.
• सरकारने वायफट खर्चाला आळा घातला पाहिजे. (याचा बर्‍याच वेळेला अर्थ असा होतो की गरीबांना अन्नासाठी स्टॅम्प देणे हा वायफट खर्च आहे.)
• श्रीमंतांवर कर कमी असावा कारण ते रोजगारनिर्मिती करतात.
• गर्भपात बेकायदा ठरवावा.
• समलिंगी संबंध ठेवणे हे ऐच्छिक असून ते पाप आहे (कारण बायबल तसे सांगते). समलिंगी संबंधांना मान्यता दिली तर प्रचलित लग्न व्यवस्था मोडीत निघेल. लग्न हे एक पुरुष आणि एक स्त्री यांमध्येच असू शकते, दोन स्त्रिया किंवा दोन पुरुष यांना लग्नाचा अधिकार नाही.
• अमेरिकेचे जगातील स्थान महत्वाचे असून अमेरिकेला युद्धं करण्यासाठी कोणाचीहि परवानगी घेण्याची आवश्यकता नाही.
• ग्लोबल वॉर्मिंग हे थोतांड आहे. विशेषत: मानवाची कृत्ये ग्लोबल वॉर्मिंगला करणीभूत आहेत हे थोतांड आहे. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. जगातील सर्व प्रश्नांना अमेरिका काशी जबाबदार आहे हे जगाच्या माथी मारण्यासाठी यूरोपियन आणि इतर उदारमतवादी, पुरोगामी लोकांनी रचलेले हे एक कुभांड आहे. यातून अमेरिकेवर, इथल्या उद्योग धंद्यावर नियंत्रणे आणायची आणि अमेरिकेचे जगातील नंबर एकचे स्थान हिरावून घेण्याचे एक कारस्थान आहे.
• अमेरिकन राष्ट्र हे Judeo-Christian  philosophy वर आधारित आहे.

Best outcome

Scenario 3 has its risks but those risks are manageable.  The process of regulating fiscal policies of individual countries should be a gradual process.  Richer countries should write off some debt of the troubled countries.

“You’ve Got Mail!” How many 7-8 year old kids today know about this expression? I myself came to know about this expression because I watched a movie by the same name.  But ask folks older than me say those in North America who started using dial-up network and computers in early 1990’s.  It was a message from AOL whenever you would receive an email.  In early 1990’s (by my understanding) AOL was the Facebook of that time.  Your news, email, chat even the internet connection was AOL.  AOL was a web world at that time.  Now ask 7-8 year old about Facebook. She/he probably not only has an account but cannot live with it. If you ask the same 7-8 year old about AOL “What’s that?” would be a typical reply.  At one time in recent history AOL was the Facebook but it could not capitalize on the early innovative advantage that it had in a changing web and digital world. Why?

Many of you might remember that we used to use MSN Messenger or Yahoo Messenger.  Remember those good old days?  These messengers had everything that we needed at that time and most of the things that Facebook offers today.  What they lacked was sharing of information or your life with your friends.  These messengers enriched our social media life but could not capitalize on early innovative advantage.  Why?

How many people use Tablets these days? A bunch! Who dominates the tablet market? Apple! Who introduced Tablet PC to the world? Not Steve Jobs! No!! In Jobs’ words “unimaginative” Bill Gates introduced Tablet PC in 2002.  Apple introduced iPad in 2010.  Eight years after Microsoft introduced the tablet.  During the introduction of Tablet PC Bill Gates said this, “By the end of a decade we’ll look back and say, ‘Was there ever a time where computing didn’t involve having these types of applications and this kind of accessibility to information’.”  Boy oh Boy was he not right!  In fact when Steve Jobs heard flattering words about Microsoft’s Tablet PC he took that as a challenge and determined to show the world how a real Tablet should look like!

Where is Microsoft today in Tablet PC? Nowhere!  Why the company that introduced Tablet PC could not capitalize on early innovative advantage?

In all these examples the theme is same.  Many companies introduce revolutionary ideas but do not capitalize on these revolutionary ideas in distant or long future.  Why these companies miss the advantage they have?

प्रेरणा व या लिखाणाचे स्वरूप

पतंजलि महामुनींचा पातंजल योगदर्शन हा ग्रंथ सर्वसाधारण लोकांना योगसूत्रे या नावाने माहित आहे. प्राचीन भारतीय तत्वज्ञानाचा पाया वेद, उपनिषदे, ब्रह्मसूत्रे, योगसुत्रे, भक्तीसूत्रे आणि पुराणे यांवर आधारित आहे. योगासुत्रांचा अभ्यास करावा ही माझी मनापासूनची इच्छा होती आणि आहे. या ग्रंथाचा अभ्यास करण्यामागील पहिली प्रेरणा म्हणजे, माझी स्वत:ची साधना होय. पातंजल योगदर्शन हे भारतीय तत्वज्ञानाचे एक महत्वाचे अंग आहे. हे अंग प्रत्यक्ष कृती करण्याचे अंग आहे, तात्विक चर्चा करण्याचे अंग नाही. प्रत्यक्ष साधना केली नाही तर योगसुत्रे समजणे, त्यांचा अनुभव येणे केवळ अशक्य!

प. पू. स्वामी माधवनाथांनी माझ्यासारख्या सामान्य माणसाला अनुग्रह देऊन, साधन सांगून माझ्यावर अनंत उपकार केले की ज्याला मी पात्रही नाही. पू. स्वामी माधवनाथ हे पावसनिवासी पू. स्वामी स्वरूपानंद यांचे उत्तराधिकारी. सोहं ध्यानसाधना ह्या नाथसंप्रदायाच्या सांप्रदायिक साधनेचा उपदेश पू. स्वामी माधवनाथांनी मला 1993 साली केला.  पू. स्वामीजींच्या प्रकृतीच्या मर्यादेमुळे मी माझ्या साधनेतल्या अडचणी पू. स्वामीजींचे अधिकारी शिष्य पू. स्वामी मकरंदनाथ (पूर्वाश्रमींचे श्री. मकरंद वझे) यांना विचारीत असे. पू. स्वामी माधवनाथांच्या महानिर्वाणानंतर पू. स्वामी मकरंदनाथ यांना मी सद्गुरूस्थानी मानून साधना करीत आहे.

मी जेव्हा योगासुत्रांचा अभ्यास करायचे ठरवले तेव्हा मी अप्पा बळवंत चौकातून “भारतीय मानसशास्त्र अथवा सार्थ आणि सविवरण पातंजल योगदर्शन” हा आदरणीय कृष्णाजी केशव कोल्हटकरांचा ग्रंथ विकत घेतला. एका अर्थांनी मी नशीबवान ठरलो. काहीही माहीत नसताना मी एक यथार्थ ग्रंथ विकत घेतला. हा ग्रंथच या लिखाणाचा स्त्रोत आहे. किंबहुना हे लिखाण म्हणजे या ग्रंथाचा अभ्यास आहे असे म्हटले तरी चालेल. आ. कोल्हटकरांनी जी साधना केली तशी आजच्या जमान्यात कोणी करेल असे वाटत नाही. या लेखनामुळे मला स्वत:ला अशी साधना करावी ही प्रेरणा व्हावी व जे याचे वाचन करतील त्यांना देखील अशी प्रेरणा व्हावी व त्यांनी देखील या प्राचीन ग्रंथाचा अभ्यास करावा ही देखील एक प्रेरणा आहे.

दुसरी प्रेरणा म्हणजे प्राचीन भारतीय ग्रंथांचा अभ्यास आपण करावा ही होय. ह्या प्रेरणेचे प्रणेते पू. स्वामी वरदानंदभारती, अर्थात स्व. अनंतराव आठवले. वास्तविक माझा स्वभाव हा पाश्चिमात्य विचारधारणेचा आहे. परंतु प्राचीन ग्रंथांचा अभ्यास करून त्यातील ज्ञान आपल्या अनुभवावर घासून घ्यावे हा पू. अनंतरावांचा विचार अतिशय प्रेरणादायी आहे.

पू. कोल्हटकरांचा ग्रंथ हा 1951 साली प्रसिद्ध झाला. 1951 सालची मराठी आणि आताची इंग्रजाळलेली मराठी यात जमीन आस्मानाचा फरक आहे. काही शब्द जे आपण स्त्रीलिंगी वापरतो ते त्याकाळी पुल्लिंगी होते असे मला जाणवले. अनेक लोकांना कोल्हटकरांचा ग्रंथ वाचणे आणि समजून घेणे हे अतिशय अवघड वाटेल असे मला स्वत:ला वाटते. आपल्यावरून जग ओळखावे या न्यायाने. कोल्हटकरांचा ग्रंथ सोप्या भाषेत मांडावा हे ह्या लिखाणाचे एक स्वरूप आहे.

आ. कोल्हटकरांनी या ग्रंथाचे नाव भारतीय मानसशास्त्र असे ठेवले. मी स्वत: काही मानसिक समस्यांमधून गेलो आहे आणि जात असतो. अशावेळी पाश्चिमात्य मानसशास्त्र काय सांगते याचा काही बाही अनुभव आहे. परंतु प्राचीन भारतीय मानसशास्त्र आपल्याला काय शिकवते या अंगाने योगासुत्रांचा अभ्यास करता येईल का? याचा आपण विचार करावा आणि ते आपल्या अभ्यासाचे अंग असावे असेही या लिखाणाचे स्वरूप आहे.

सरते शेवटी मी अजून एक गोष्ट स्पष्ट करू इच्छितो. माझे लेखन आ. कोल्हटकरांच्या लेखनाशी अनेक ठिकाणी मिळते जुळते असू शकेल. हे वाङ्मयचौर्य मी मानीत नाही कारण मी जणू काही त्यांच्या लेखनाचे साध्या मराठीत भाषांतर करीत आहे असाही या लेखनाचा प्रकार आहे. ज्या लोकांना योगासुत्रांचा खोलवर अभ्यास करायचा आहे त्यांनी मूळ ग्रंथाचा अभ्यास करावा. जिथे जिथे मी कोल्हटकरांची वाक्ये उद्धृत करीन तिथे तिथे मी ती अवतरणामधे देईन. हे 100% जमेल असे सांगता येणार नाही कारण मी काही पुस्तक प्रकाशित करीत नाही तर केवळ माझ्या ब्लॉग वर लेख लिहीत आहे. सर्व वाचकांनी याची नोंद घ्यावी व मला माफ करावे.

अन्वय

अथ योग अनु शासनम |

मराठी अर्थ

अशा प्रकारे किंवा आता (अथ), (आपण) योगाचे (योग) आचरण (अनुशासन) करुयात.

विवरण

योग ही करण्याची गोष्ट आहे. गप्पा मारण्याची किंवा चर्चा, वाद विवाद करण्याची गोष्ट नाही. “अथ” अशाप्रकारे म्हणजे, या ग्रंथात सांगितल्याप्रमाणे आपण योगाचा अभ्यास करणार आहोत. कोल्हटकरांच्यामते “अनु” हा शब्द वापरण्यामागे एक विशेष कारण आहे. “कोणत्याही शास्त्राचा प्रारंभ करताना अंनुबाधचतुष्टय सांगण्याचा प्रघात आहे.” (कोल्हटकर.) अंनुबंधचतुष्टय म्हणजे आपण जो अभ्यास करणार आहोत तो अभ्यास चार गोष्टींशी निगडीत असतो.

1)  अधिकारी. या अभ्यासाचा अधिकारी कोण? माझ्यामते या अभ्यासाचा अधिकारी कोणीही मुमुक्षू म्हणजे ज्याला जाणण्याची इच्छा आहे व ज्याच्या मनात अनुताप आहे तो होय. काय जाणण्याची? हे शास्त्र काय आहे? त्याच्या अभ्यासाने प्राप्त काय होणार आहे? त्याचा अभ्यास कसा करावा? इतपत जिज्ञासा ज्याच्या ठिकाणी आहे आणि/किंवा मन शांत कसे होईल? आनंदाची प्राप्ती कशाने होईल अशी तळमळ अथवा इच्छा ज्याच्या मनात निर्माण होईल ती व्यक्ति या आभासची अधिकारी आहे असे मला वाटते.

2)  प्रयोजन. या शास्त्राचे प्रयोजन काय? या शास्त्राचे प्रयोजन “योग” आहे. योग हा शब्द युंज या संस्कृत धातू (क्रियापद) पासून निर्माण झाला आहे ज्याचा अर्थ जोडणे असा आहे. इथे जोडणी कशाची करायची आहे? इथे जीवाची जोडणी त्याच्या मूळ स्वरूपाशी करायची आहे. जीव म्हणजे काय? जीव म्हणजे ज्याला मी “मी” “मी” असे म्हणतो तो. हे “माझे” घर आहे. म्हणजे घरं म्हणजे “मी” नाही. याच न्यायाने माझ्या बुद्धीला हे पटत नाही म्हणजे बुद्धी म्हणजे “मी” नाही. मग “मी” कोण? माझे स्वरूप काय? या प्रश्नाचे उत्तर हे शास्त्र देईल. किंबहुना हेच या शास्त्राचे प्रयोजन आहे.

3)  विषय. या शास्त्राचा/अभ्यासाचा विषय काय? माझ्या मते सर्वात महत्वाचा विषय हा आहे की जीव आपल्या स्वरुपाच्या ठिकाणी कसा जाईल हा होय. परंतु त्या अनुषंगाने हे शास्त्र अंत:कारणाचा सर्वार्थाने विचार करते. मन काय? बुध्द्धी काय? मनात कोण कोणत्या प्रकारच्या वृत्ती निर्माण होतात? सध्या भाषेत, मनात कोणकोणते विचार निर्माण होतात? त्यांचा निरोध कसा करायाचा? हे सर्व करून प्राप्त काय होणार आहे? हे सर्व विषय या शास्त्रात/अभ्यासात येतात.

4)  संबंध. (शास्त्राचा) अधिकारी, (शास्त्राचे) प्रयोजन, आणि (शास्त्राचा) विषय यांचा एकमेकांशी संबंध काय? (हे माझे मत कोल्हटकरांच्या मतपेक्षा थोडे वेगळे आहे.) शास्त्राचा विषय आणि शास्त्राचे प्रयोजन जो अधिकारी आहे त्या अधिकारी व्यक्तींच्या सर्व प्रश्नांना स्पर्श करून त्या प्रश्नांची व्यापक उकल करते असा संबंध या सर्वांचा एकमेकांशी आहे.

अशाप्रकारे ही भूमिका समजून घेऊन आता (अथ), (आपण) योगाचे (योग) आचरण (अनुशासन) करुयात.

सद्गुरूचरणार्पणमस्तु ||

I thought that Anna’s fast was for all powerful Lokpal who would prosecute a corrupt PM, corrupt judiciary and corrupt baboos. Did he get that? Absolutely not. So what did Anna get? Only an agreement “in principle” on citizen’s charter, Lokayukt’s in States and lower bureaucrats under the purview of Lokpal.

Now anyone who is remotely familiar with Indian politics would know what it means by “agreement in principle”. So what exactly did Anna win? Nothing from government. By being adamant on shifting demands, not engaging in negotiations with government, not taking Aruna Roy’s ideas seriously Anna and his team has wasted a great opportunity to device a mechanism to fight corruption.

Why do I say that opportunity lost?

A successful resolution of conflict requires 1) well thought out strategy with the end game in sight, 3) hard-fought negotiations, 3) several key steps to build a critical mass of favorable prospects on your side, and 4) final assault weapon as deadly and effective as it could ever be. Anna’s team lacked the first option as the strategy of the negotiations and end game were never developed. In fact this entire movement was never driven by Anna it was Kejriwal’s plan and Anna was merely used as a tool. Worse the build up of the critical mass slipped away from the team because they never had a strategy and all it became was a mob. Mobs could be dramatic and spectacular but hardly they ever win the battles in long term. The worst part that wasted and lost the opportunity was that Team Anna was eager to use their deadliest assault weapon i.e. fasting by Anna himself (I also wonder why Kejriwal, Kiran Bedi, Amir Khan, Om Purie, Kailash Kher, Neha Dhupia, Sonu Nigam never fasted!)  at the beginning of the conflict in fact that was their strategy! And now after using that weapon the opportunity is lost forever.

Now the government will never accept Team Anna’s Lokpal bill, and Anna even if he decides to fast again will never get that critical mass built up again! For how many more times the people will disturb the functioning of an entire nation? If anyone remembers, during Babari Masjid demolition a favorite slogan was “Yeh to sirf zaki hain! Kashi Mathura abhi baki hain!” What happened to RSS’ Kashi and Mathura agenda? Nothing! It will never be an issue because there won’t be any critical mass for that! Next time Anna fasts it will be equated to blackmailing!

And the core issue of corruption still remains. I still don’t understand how 80/20 practice from builders would be stopped or how giving Rs. 100/- to a traffic cop will never happen or how come RTO officer not issue  the driver’s licenses to applicants from Motor School who know nothing about driving or how a truck driver won’t put more load in his truck or how a truck driver won’t give any bribe at “zakkat”. How is Anna Lokpal going to stop these everyday corrupt practices?

By making newer but unnecessary laws does not solve any issue. It creates more bureaucracy and hence more hurdles for common person. Some elites will have their names mentioned in the history. The Managing Director of TOI will be very proud in her/his elite circles that “I made this happen”, but no life will be built. To end the corruption we need to build individual lives with strong values, morals and unwavering courage to face the consequences of not being corrupt in Indian Society.  In that sense a once in a lifetime opportunity is lost.

The article chronicles the progress of Biggest Loser participants from fall 2010 season in terms of running primarily until the day of marathon. It starts right at the beginning of the season where participants contest the challenge of running one mile to qualify for the Biggest Loser participation. Things that I liked about the article

1. The amount of research hours the reporter has put. The contestants start the season at Ranch in June, so my guess is pre contest qualifier is a month previous to that. So say from May to October this reporter spend all the time preparing the article. Great journalistic work.
2. No bullshit, straight to the core advice from the Biggest Loser team of doctor, trainers about the amount of exercise you need to do, the duration and intensity at home to lose weight and be just like Biggest Loser contestants, the food that you need to eat and the amount you need to eat

Exercises

1. Work out at least 10-12 hours per week, i.e. two hours a day.
   1. It is better to exercise an hour in the morning and an hour later in the day. This burns more calories than if you exercise for straight two hours.
   2. Instead of equipments jog. Per Dr. Huizenga when we exercise (I think he meant cardio for this instant) without any equipment we get more exhaustion, and hence burn more calories.
   3. The intensity of the workouts must be high. Per Dr. Huizenga “Low level to moderately intense exercise won’t cut it for weight loss”. Another quote of his, “People in this country are too afraid to push the envelope. Our goal is to not just change people’s bodies but to change their minds; to shift their thinking from No, I can’t to Yes, I can. You can’t do that by walking 30 minutes a day.” I liked the last part. No bull.
   4. Need to include some form of strength training along with cardio.

Diet

1. You need to eat low-calorie diet. It is a simple math of calories in and calories out. Women contestants are recommended to eat about 1200-1500 calories per day, and male recommendation for male candidates is about 1600-2400 calories per day.
2. Amount of different types of foods: carbs 45%, protein 30% and good fats 35%
3. Eat raw, green or colored vegetables.
4. Log the food you eat.
5. Everybody has to deal with an interesting paradox. When you exercise more your appetite also increases, so you might eat more calories! How do you solve this? Contestants Patrick House has a solution. Eat a lot of food which has low calories such as humongous salads which have a lot of roughage. This way you will get full and still have low-calorie intake. Great advice.

Every time the Sun caressed the passerby and the moon lighted the hopes of the others!

But I waited…

For the hope that the light will fall on me, bright as a noon sky and loving as a full moon…

I waited…

Too many times it was so easy for the others and so arduous for me; for the sun to shine or the moon to caress the darkness of my life …

The wait has become a ritual for the hope to be alive that the sun may shine or the moon may caress the darkness underlying…

In the world of sorrow and despair, What is it to be alive?

Hope is a sliver that I want to throw away for its painful reminder that the Sun may …

But what else do I have to remind…

That the Sun may shine or the moon may caress the darkness of my life?

Ani.

दु:खी माणूस दु:खी का आहे हे त्या व्यक्तीकडून समजून घेण्याऐवजी, आम्ही त्याची उत्तरं देऊन मोकळे! ती उत्तरं किती खरी किती खोटी याचा कधी विचार केलाय? दु:खी माणसाला विचारलं का, “का रे खरच तुझ सुख दुखत का रे?, कस दुखत सुख ते तरी सांग, किंवा कुठे दुखत ते तरी सांग”. आणि या प्रश्नाच उत्तर समजा असं असलं तर? “मला माहीत नाही मी दु:खी का आहे, पण मी दु:खी आहे, मला खूप रडावस वाटत, काही कारण नाही.” संपलच मग. खर्‍या उत्तरानी त्या दु:खी माणसाची अजूनच पंचाईत! त्यापेक्षा गप्प बसलेल बरं.

मानसिक दु:खांचा problem हा आहे की ती कुठे होतात हे physically दाखवता येत नाही! उदाहरणार्थ: समजा कॅन्सर झालेला पेशंट असं म्हणाला की माझ्या पोटात अत्यंत यातना होत आहेत, तर “आपण” ते लगेचच accept करू. “कॅन्सर सारखं दुखणं, भयंकर यातना होतात.” आणि ज्याला ह्या कॅन्सर च्या वेदना होतात त्याच्याविषयी “आपल्याला” करुणा देखील सहज वाटून जाईल. कॅन्सर च्या पेशंट नी दु:ख होतय म्हणून बोम्ब मारली तर “आमच्या” दृष्टीने “that is OK.” पण ज्याला physically काही झालय असं दाखवता येत नाही (brain imaging केल्याशिवाय) तो माणूस जर “यातना होतायत” म्हणून बोम्ब मारायला लागला तर? असा माणूस मरणार तर नाहीये! (at least immediately! कालांतरांनी आत्महत्या करील, पण कॅन्सर सारखा immediately शरीराचे हाल होऊन थोडीच तीन महिन्यात मारणार आहे?) “असा माणूस जीवंत राहून दुसर्‍यांना मारतो!” आणि त्यातून तो माणूस जर पुरुष असेल तर? “पुरुशासारखा पुरुष, खाता पीता रडतो कसला?”

मानसिक दु:ख आणि मानसिक आजार physically दाखवता येत नाहीत ही तर खरी पंचाईत आहे! Accident मध्ये हात कापला गेला तर प्रत्यक्षात दाखवता येतो, पण नैराष्याच्या गर्तेत गेलेल्या माणसाचं नैराश्य प्रत्यक्षात कुठे दाखवणार? ते दिसणार ते वर्तनातून! आणि आम्ही तथाकथित “नॉर्मल” माणसांनी कस वागायचं हे तर अगोदरच ठरवून टाकलं आहे!

मानसिक आजार शारीरिक आजारएवढाच भयानक असू शकतो आणि जसा कॅन्सर कोणालाही होऊ शकतो तसा मानसिक आजारही “आपल्यासारख्याच्या घरातल्या” व्यक्तींना होऊ शकतो हे जो पर्यन्त आपण मान्य करीत नाही तो पर्यन्त त्या आजारातून सुटका होण हे केवळ अशक्य!

वाईट वाटत ते माणसाच्या hypocrisy च. आजारांमध्ये देखील आपण “आपला तो बाळया आणि दुसार्‍याच ते कार्ट” असा भेदभाव आपण शारीरिक आणि मानसिक आजारात करतो ह्याला hypocrisy नाही म्हणायचं एटीआर दुसर काय?